خطای روششناختی در ارزیابیهای کنسولی؛ نگاهی به رویکرد سفارت آلمان در تهران قبال آزمون telc
نویسنده: دکتر مجید عقلمند
تصاویر فوق، مکاتبات رسمی ارسالشده از سوی کنسولگری آلمان در تهران به داوطلبان «مرکز دانشیار» را نشان میدهد که صحت اصالت هر دو سند مورد تأیید است. همانطور که در مفاد این ایمیلها مشهود است، سفارت آلمان در تهران بهطور مشخص به مدارک آزمون telc صادره از کشور ترکیه اشاره کرده است. این مکاتبات پیش از تصمیم نهایی وزارت امور خارجه آلمان مبنی بر لغو وضعیت تعلیق مدارک telc ترکیه صورت گرفته است. با توجه به تلاقی این رویداد با تعطیلات رسمی و پایان هفته، هنوز موضع جدید و رسمی کنسولگری آلمان در تهران در قبال پذیرش این مدارک بهطور دقیق مشخص نیست.
با این حال، شواهد نشان میدهد که مبنای این تصمیمگیری، ارزیابی مراجعات داوطلبان ایرانی به کنسولگری آلمان در تهران نبوده، بلکه این رویکرد بر پایه گزارشها و بیانیه رسمی بخش روادید سفارت آلمان در ترکیه اتخاذ شده است. متن اطلاعیه رسمی کنسولگری آلمان در ترکیه در این خصوص به شرح زیر است:
Telc-Sprachzertifikate aus der Türkei
Die Visastellen in der Türkei haben in den letzten Monaten eine signifikante Häufung von Fällen verzeichnet, in denen das vom Anbieter telc gGmbH zertifizierte Sprachniveau erheblich von den tatsächlich feststellbaren Sprachkenntnissen der Antragstellenden abweicht. Die Visastellen in der Türkei können die im Visumverfahren erforderliche Feststellung der tatsächlichen Sprachkenntnisse daher gegenwärtig nicht
rechtssicher auf der Grundlage von Zertifikaten des Anbieters telc gGmbH vornehmen.
Diese Maßnahme wird fortlaufend überprüft.
(ترجمه: «بخشهای روادید در ترکیه در ماههای اخیر ثبت کردهاند که در موارد متعددی، سطح زبان گواهیشده توسط موسسه telc gGmbH تفاوت فاحشی با دانش زبانی واقعی متقاضیان دارد. از این رو، بخشهای روادید در ترکیه در حال حاضر نمیتوانند ارزیابی لازم برای تعیین دانش زبانی واقعی در فرآیند صدور ویزا را به صورت حقوقی و معتبر بر اساس گواهیهای موسسه telc انجام دهند. این اقدام به طور مداوم مورد بازنگری قرار میگیرد.»)
مفاد این بیانیه نشان میدهد که از نظر بخش روادید آلمان در ترکیه، شکاف روانی و تفاوت فاحشی میان سطح مدرک و توانایی واقعی متقاضیان وجود داشته است. اما مسئله اساسی اینجاست که اگر سفارت آلمان در تهران تمایل دارد تعمیم مشابهی را برای متقاضیان در ایران اعمال کند، با یک خطای روششناختی و تحلیل نادرست ژئوپلیتیکی مواجه است. از منظر ژئوپلیتیک و ترکیب جمعیتی، اساساً جامعه آماری مراجعان به کنسولگری آلمان در استانبول یا آنکارا را نمیتوان با تهران یکسان یا همگن دانست.
کنسولگریهای آلمان در ترکیه مأمن و کانال اقدام طیف بسیار وسیع و متنوعی از ملیتها از جمله اتباع ترکیه، روسیه، اوکراین، کشورهای عربی و حتی کشورهای آفریقایی هستند. در این میان، سهم و نقش مراجعان ایرانی به سفارت آلمان در ترکیه بسیار محدود و ناچیز است؛ چرا که متقاضیان ایرانی تنها پس از کسب حداقل ۶ ماه اقامت قانونی در ترکیه مجاز به اقدام جهت دریافت وقت مصاحبه از بخش روادید آلمان در این کشور میباشند. در غیاب آمارهای تفکیکشده، این پرسشهای جدی و فنی مطرح میشود که چه مستنداتی وجود دارد که نشان دهد متقاضیان خاطی در ترکیه، از اتباع ایران بودهاند؟ و اساساً تعداد مراجعان ایرانی در این بازه چقدر بوده است؟
تفاوت ساختاری در مکانیزم برگزاری آزمون برای اتباع ایران
نکته حائز اهمیت دیگر که هرگونه تعمیم کلان را از نظر فنی رد میکند، تفاوت بنیادین در بستر فرآیندی آزمون متقاضیان ایرانی است. برخلاف سایر ملیتها، شهروندان ایرانی امکان شرکت در تمامی مراکز و موسسات متفرقه برگزاری آزمون telc را ندارند. فرآیند حضور داوطلبان ایرانی به صورت کاملاً هدایتشده، محدود به تنها ۳ موسسه شاخص است که بالاترین استانداردهای نظارتی و کیفی آزمون را دارا هستند.
علاوه بر این، ساختار اجرایی این آزمونها ویژگیهای زیر را داراست که ضریب انحراف یا احتمال تقلب را به صفر میرساند:
نظارت مستقیم و متمرکز: فرآیند برگزاری آزمون به طور مستقیم از سوی سازمان مرکزی telc در آلمان مدیریت، نظارت و کنترل میشود.
صدور کارنامههای دیجیتال یکپارچه: نتایج و کارنامهها به صورت دیجیتال و بلاواسطه از سوی دفتر مرکزی آلمان صادر و منتشر میگردند که امکان هرگونه جعل یا دستکاری فیزیکی را کاملاً منتفی میسازد.
وجاهت قانونی همتراز: آزمون telc از بالاترین مجوزهای رسمی بینالمللی برخوردار است؛ یعنی دقیقاً همان تاییدیه و لایسنس قانونی که آزمونهای معتبری چون گوته (Goethe) و اواسدی (ÖSD) بر پایه آن در فرآیندهای مهاجرتی معتبر شناخته میشوند.
با توجه به این الزامات سختگیرانه، داوطلبان ایرانی عملاً در بستری کاملاً ایزوله و استاندارد سنجیده میشوند. بررسیهای آماری ما نیز نشان میدهد از میان کل داوطلبانی که از این طریق در آزمون شرکت کردهاند، تا کنون کمتر از ۴۵ نفر به کنسولگری آلمان در ترکیه مراجعه داشتهاند؛ گروه محدودی که به دلیل فاکتورهای اقتصادی (هزینه ماهیانه حدود 1000 دلار و برنامهریزی تحصیلی-اقامتی 8 ماهه در ترکیه)، همگی از توانایی زبانی واقعی و مهارت گفتاری ملموس در سطحB2 برخوردارند.
نتیجهگیری
با توجه به دادههای فوق، تعمیم دادن خروجی یک جامعه آماری ناهمگن، چندملیتی و تفکیکنشده در ترکیه به کل متقاضیان داخل ایران، فاقد وجاهت تحلیلی و متدولوژی علمی است. همچنین یک مغایرت اجرایی آشکار در این میان دیده میشود؛ چرا که سفارت آلمان در ترکیه مدارک را مستقیماً رد نکرده، بلکه پذیرش آن را منوط به سنجش زبانی در مصاحبه حضوری دانسته است، در حالی که رویکرد اعلامشده اولیه در تهران، رد مستقیم مدارک بوده است!
علاوه براین رویکرد وزارت امورخارجه آلمان در خصوص مدارک تلک و ویرایش وب سایت آن طی 48 ساعت نشان دهنده عدم ثبات در تصمیم گیری در سطح بالای این وزارتخانه است. آنها یک روز مدرک تلک را معتبر و روز دیگر به حالت تعلیق در می آورند.
اگرچه از نظر حقوقی، کنسولگریها مجازند در کنار قوانین کلان وزارت امور خارجه، مقررات محلی وضع نمایند، اما انتظار میرود وضع چنین قاعدهای در تهران بر پایه شاخصهای دقیق، عادلانه و متناسب با واقعیتهای سختگیرانه آزمون داوطلبان ایرانی باشد. این ابهامات ساختاری، لزوم بازنگری، ارائه آمارهای تفکیکشده و شفافسازی بیشتر را از سوی مقامات مسئول مبرهن میسازد.